Top 10 loại xôi ngon nổi tiếng Việt Nam nên thử một lần

Xôi là món làm từ gạo nếp ngâm rồi đồ (hấp) chín bằng hơi nước, hạt dẻo, thơm, ăn kèm đỗ xanh, lạc, gấc, hành phi, thịt hoặc ruốc. Những loại nổi tiếng nhất gồm món xéo Hà Nội, nếp gấc ngày Tết, nếp đồ lạc, món ngũ sắc Tây Bắc và kiểu mặn Sài Gòn với lạp xưởng, chả lụa, trứng cút.

Món ăn có mặt trong bữa sáng hằng ngày lẫn mâm cỗ lễ Tết của người Việt. Bài viết giới thiệu 10 loại đáng thử, bảng so sánh, cách chọn gạo nếp, bí quyết đồ cho hạt dẻo mà không nát, và các câu hỏi hay gặp.

Xôi trong đời sống người Việt

Món ăn sáng quen thuộc

Ở Hà Nội và nhiều thành phố, những gánh hàng bán từ sáng sớm là hình ảnh quen thuộc. Một gói lá chuối nhỏ đủ no đến trưa, giá bình dân, tiện mang đi. Người lao động, sinh viên và dân văn phòng đều chọn món này cho bữa sáng nhanh.

Món không thể thiếu trong lễ Tết

Trên mâm cỗ ngày Tết, ngày giỗ hay đám cưới, đĩa xôi (thường là món gấc đỏ) tượng trưng cho may mắn, sung túc. Nhiều vùng còn có món ngũ sắc dùng trong lễ hội. Đây là phần quan trọng trong văn hóa ẩm thực truyền thống.

Bên cạnh xôi, bánh mì Việt Nam cũng là món ăn sáng tiện lợi được yêu thích khắp nơi.

Top 10 loại xôi ngon nổi tiếng

1. Xôi xéo Hà Nội

Món nổi tiếng nhất Hà Nội với hạt nếp nhuộm vàng nghệ, phủ đỗ xanh nắm thái mỏng (xéo), mỡ nước và hành phi giòn. Vị bùi của đỗ, béo của mỡ, thơm của hành tạo nên hương vị khó quên. Ăn kèm thêm chả, ruốc hoặc trứng đều hợp.

2. Xôi gấc

Gạo nếp trộn thịt quả gấc chín, chút rượu và đường, đồ lên có màu đỏ cam tươi, vị ngọt nhẹ, béo thơm. Món thường xuất hiện trong mâm cỗ Tết, đám cưới, mang ý nghĩa may mắn. Ăn kèm muối vừng hoặc giò chả.

3. Xôi lạc

Nếp đồ cùng lạc (đậu phộng) đã ngâm mềm, ăn kèm muối vừng hoặc ruốc. Hạt nếp dẻo, lạc bùi, giản dị nhưng ngon miệng. Đây là món ăn sáng phổ biến ở miền Bắc.

4. Xôi ngũ sắc Tây Bắc

Món của đồng bào vùng cao với năm màu từ lá cây rừng: đỏ, vàng, xanh, tím, trắng. Mỗi màu tượng trưng cho một yếu tố trong quan niệm của đồng bào. Hạt nếp nương thơm, dẻo, thường có trong các dịp lễ hội.

5. Xôi mặn Sài Gòn

Nếp đồ dẻo, phủ lạp xưởng, chả lụa, pate, trứng cút, ruốc, hành phi và nước sốt. Món đầy đặn, no lâu, phổ biến ở các xe bán vào buổi sáng ở Sài Gòn. Có thể ăn kèm dưa leo, đồ chua.

6. Xôi gà

Nếp đồ với nước luộc gà, phủ thịt gà xé, hành phi, nước mắm gừng. Hạt nếp thơm mùi gà, béo ngậy. Món thường gặp trong bữa sáng lẫn mâm cỗ.

7. Xôi đỗ đen

Nếp đồ cùng đỗ đen đã ngâm, có màu tím nhạt đẹp mắt, vị bùi. Ăn kèm muối vừng, đường hoặc ruốc. Món dân dã, nhẹ bụng.

8. Xôi vò

Xôi vò được trộn với đỗ xanh xay nhuyễn cho từng hạt tơi, rời nhau, thường ăn kèm chè đường. Đây là món hay có trong lễ cúng và mâm cỗ miền Bắc. Hạt tơi, thơm, ăn không ngán.

9. Xôi khúc

Món có viên nếp bọc nhân đỗ xanh, thịt mỡ, hồ tiêu, bên ngoài lăn lớp bột nếp trộn rau khúc (rau thơm). Món ăn sáng truyền thống, nay khá hiếm. Vị thơm rau khúc rất đặc trưng.

10. Xôi lá cẩm

Nếp ngâm với nước lá cẩm có màu tím đẹp, đồ chín ăn kèm dừa nạo, muối vừng hoặc đường. Món phổ biến ở miền Bắc và Tây Bắc. Màu tím tự nhiên khiến món rất bắt mắt.

Bảng so sánh nhanh các loại xôi

Loại	Vùng nổi tiếng	Vị	Hợp khi nào
Xéo	Hà Nội	Bùi, béo, thơm hành	Bữa sáng
Gấc	Khắp nơi	Ngọt nhẹ, béo	Lễ Tết, cỗ
Lạc	Miền Bắc	Bùi	Bữa sáng
Ngũ sắc	Tây Bắc	Thơm nếp nương	Lễ hội
Mặn	Sài Gòn	Đậm, nhiều topping	Bữa sáng no lâu
Gà	Khắp nơi	Béo, thơm gà	Bữa sáng, cỗ
Đỗ đen	Miền Bắc	Bùi nhẹ	Ăn nhẹ
Vò	Miền Bắc	Tơi, thơm đỗ	Cỗ, cúng lễ
Khúc	Hà Nội	Thơm rau khúc	Ăn sáng truyền thống
Lá cẩm	Miền Bắc, Tây Bắc	Thơm dừa	Ăn vặt

Nếu ở Hà Nội, hãy thử món xéo và món khúc truyền thống. Khi lên Tây Bắc, đừng bỏ qua món ngũ sắc nấu từ nếp nương.

Xôi gấc đỏ là món không thể thiếu trên mâm cỗ Tết Nguyên đán của nhiều gia đình.

Cách chọn gạo nếp ngon

Các loại nếp phổ biến

Nếp cái hoa vàng là loại nếp nổi tiếng của miền Bắc, hạt tròn, dẻo, thơm. Nếp nương Tây Bắc hạt to, dẻo và thơm đậm. Nếp Thái, nếp Ái Tử cũng là những lựa chọn phổ biến ở chợ.

Dấu hiệu gạo nếp ngon

Hạt nếp đều, tròn mẩy, màu trắng đục, không lẫn nhiều hạt gạo tẻ hoặc hạt vỡ. Mùi thơm nhẹ, không mốc. Nên mua lượng vừa đủ dùng để nếp không bị ẩm.

Bí quyết đồ xôi dẻo, không nát

Ngâm gạo đủ thời gian

Ngâm nếp trong nước lạnh có chút muối khoảng 6 đến 8 giờ hoặc qua đêm, đến khi bóp hạt nếp vỡ vụn. Gạo ngâm đủ giúp hạt chín đều, dẻo. Vo lại và để thật ráo trước khi đồ.

Đồ bằng hơi, không ngập nước

Rải nếp vào chõ hoặc xửng hấp, xới nhẹ cho thoáng, đồ trên nước sôi khoảng 20 đến 30 phút. Giữa chừng có thể rưới chút nước muối loãng và đảo để hạt đều. Không đậy nắp quá kín để hơi nước không đọng lại làm nát món ăn.

Trộn mỡ hoặc nước cốt dừa sau cùng

Khi nếp chín, trộn thêm mỡ gà, mỡ nước hoặc nước cốt dừa để hạt bóng, béo và không dính. Đồ thêm 5 phút rồi tắt bếp. Đây là bí quyết giúp xôi dẻo thơm mà không bị khô.

Đồ bằng nồi cơm điện

Ngâm nếp như trên, cho vào nồi cơm điện với lượng nước rất ít, chỉ xấp xấp mặt gạo. Nấu như nấu cơm, khi nồi chuyển chế độ giữ ấm thì xới đều, trộn mỡ, ủ thêm 10 phút. Cách này tiện nhưng hạt sẽ hơi mềm hơn đồ chõ.

Cách bảo quản và hâm nóng

Bảo quản đúng cách

Món đã đồ chín nên để nguội tự nhiên rồi cho vào hộp kín hoặc bọc màng thực phẩm, cất ngăn mát. Nếu muốn để lâu hơn, chia phần nhỏ và cấp đông, dùng trong khoảng 1 tháng. Không để ở nhiệt độ phòng quá lâu, nhất là ngày nóng, vì dễ bị chua.

Hâm lại cho dẻo như mới

Cách tốt nhất là hấp lại trong xửng khoảng 10 phút, hạt sẽ mềm dẻo như vừa đồ. Dùng lò vi sóng thì rưới chút nước, đậy nắp hoặc phủ khăn ẩm và quay khoảng 1 đến 2 phút. Không hâm đi hâm lại nhiều lần vì hạt sẽ khô và cứng.

Mẹo mang đi làm

Gói nếp chín trong lá chuối hoặc giấy sáp giúp giữ ấm và thơm hơn hộp nhựa. Topping như hành phi, ruốc nên để riêng, khi ăn mới rắc lên để giữ độ giòn. Đây là cách nhiều người chuẩn bị bữa sáng mang đến văn phòng.

Câu hỏi thường gặp

Một gói xôi bao nhiêu calo?

Một gói vừa (khoảng 200 g) thường ở mức xấp xỉ 350 đến 500 kcal, tùy topping như đỗ, mỡ hành, thịt, lạp xưởng. Loại mặn nhiều topping thường nhiều calo hơn loại đồ lạc, đồ đỗ. Con số chỉ mang tính tham khảo.

Ăn xôi có khó tiêu không?

Gạo nếp dẻo, có thể khiến một số người cảm thấy đầy bụng nếu ăn nhiều. Nên ăn lượng vừa phải, kèm rau hoặc đồ chua. Người có vấn đề dạ dày, tiêu hóa nên hạn chế.

Xôi để qua đêm có ăn được không?

Món đã nấu nên cất ngăn mát trong hộp kín và dùng trong 1 đến 2 ngày. Khi ăn, hấp lại hoặc quay lò vi sóng với chút nước để hạt mềm lại. Không để ở nhiệt độ phòng qua đêm.

Kết luận

Xôi là món ăn giản dị mà phong phú, từ gói xôi xéo buổi sáng Hà Nội, đĩa nếp gấc đỏ ngày Tết đến món ngũ sắc Tây Bắc hay kiểu mặn Sài Gòn. Muốn tự làm ngon, hãy chọn nếp tốt, ngâm đủ lâu, đồ bằng hơi và trộn chút mỡ sau cùng. Một gói nóng hổi buổi sáng sẽ giúp bạn no lâu và có thêm năng lượng cho cả ngày. Sau bữa sáng với xôi, bữa trưa có thể là một suất cơm thố gà xối mỡ nóng giòn.