Top 10 món ngon dùng gừng và cách dùng gừng trong nấu ăn

Gừng là gia vị có củ thân rễ, vị cay ấm, mùi thơm đặc trưng, dùng để khử mùi tanh của cá, thịt và tạo vị ấm cho món ăn như gà rang gừng, cá kho gừng, vịt luộc chấm nước mắm gừng, trà gừng và mứt gừng. Dùng gừng tươi đập dập khi luộc, thái sợi khi xào, giã nhuyễn khi pha nước chấm và nướng sơ khi nấu nước dùng để mùi thơm dịu hơn.

Đây là gia vị không thể thiếu trong bếp Việt, có mặt từ món mặn, nước dùng đến đồ uống và món ngọt. Bài viết giới thiệu đặc điểm, cách chọn và bảo quản, 10 món ngon dùng gừng, bảng cách dùng theo món, mẹo khử tanh và những lưu ý khi dùng.

Gừng là gì

Đặc điểm nhận biết

Gừng có tên khoa học Zingiber officinale, là củ (thân rễ) của cây gừng, vỏ mỏng màu nâu vàng, ruột vàng nhạt, nhiều xơ. Vị cay ấm đến từ hợp chất gingerol (gừng tươi) và shogaol (gừng khô, nấu chín). Củ non vỏ mỏng, ít xơ, vị dịu; củ già nhiều xơ, cay nồng hơn.

Các dạng gừng thường dùng

Dạng	Đặc điểm	Món hợp
Gừng tươi già	Cay nồng, nhiều xơ	Khử tanh, nước dùng, nước chấm
Gừng non	Vị dịu, giòn, ít xơ	Mứt gừng, gừng ngâm, xào
Gừng khô, bột gừng	Cay đậm, tiện dùng	Bánh, đồ uống, ướp
Gừng ngâm (gari)	Chua ngọt	Ăn kèm sushi
Gừng nướng	Thơm dịu	Nước dùng phở, bún

Cách dùng gừng đơn giản và phổ biến nhất là pha trà gừng mật ong.

Cách chọn và bảo quản gừng

Chọn gừng ngon

Chọn củ chắc, nặng tay, vỏ căng mịn, không nhăn, không mọc mầm, không có vết thâm hay mốc. Bẻ thử thấy giòn, mùi thơm cay rõ. Củ có vết đốm đen hoặc mềm nhũn nên bỏ.

Bảo quản đúng cách

Củ nguyên vỏ để nơi khô ráo, thoáng mát dùng được 1 đến 2 tuần; bọc giấy, cho vào túi và cất ngăn mát có thể giữ lâu hơn. Phần đã gọt có thể ngâm trong rượu trắng hoặc cấp đông, khi dùng bào trực tiếp. Phần xay nhuyễn chia khay đá cấp đông rất tiện.

Lưu ý gừng mọc mầm, dập nát

Củ đã mọc mầm vẫn có thể dùng nếu chắc, nhưng chất lượng giảm. Tuyệt đối không dùng củ bị dập, thối, mốc vì có thể sinh độc tố. Cắt bỏ phần hỏng không đảm bảo an toàn, nên bỏ cả củ.

Top 10 món ngon dùng gừng

1. Gà rang gừng

Thịt gà chặt nhỏ, rang với gừng thái sợi, nước mắm, đường đến khi săn và thấm vị. Món thơm ấm, rất đưa cơm ngày lạnh. Đây là món kinh điển trong bữa cơm Việt.

2. Cá kho gừng

Cá trắm, cá chép hoặc cá basa kho với nhiều gừng thái sợi, nước mắm, nước màu. Vị cay ấm giúp át mùi tanh của cá nước ngọt. Món ăn cơm rất hợp.

3. Vịt luộc chấm nước mắm gừng

Vịt luộc thái miếng, chấm nước mắm pha gừng giã, tỏi, ớt, đường, chanh. Vị cay ấm cân bằng vị béo của vịt. Đây là cách ăn quen thuộc ở miền Bắc.

4. Trà gừng mật ong

Vài lát củ tươi hãm với nước sôi khoảng 5 đến 10 phút, thêm mật ong và chanh. Thức uống ấm bụng, dễ chịu khi trời lạnh. Có thể thêm sả hoặc quế.

5. Mứt gừng

Củ non thái lát mỏng, chần bớt cay, rim với đường đến khi khô và kết tinh đường. Món mứt quen thuộc ngày Tết, vị ngọt cay. Hợp nhâm nhi với trà nóng.

6. Canh gừng thịt bò

Thịt bò thái mỏng nấu canh với gừng thái sợi, hành lá. Canh ấm, thơm, hợp ngày mưa lạnh. Thịt bò cho vào cuối để không dai.

7. Cháo gà gừng

Cháo gà nấu nhừ, thêm gừng thái sợi và hành lá, tiêu. Vị cay nhẹ giúp cháo thơm, ấm bụng. Món hợp người mới ốm dậy.

8. Thịt heo xào gừng kiểu Nhật (shogayaki)

Thịt heo thái mỏng ướp gừng bào, xì dầu, mirin, áp chảo nhanh. Món phổ biến trong ẩm thực Nhật, ăn với cơm và bắp cải thái sợi. Vị ngọt mặn, thơm gừng.

9. Chè trôi nước gừng

Bánh trôi nước nhân đậu xanh nấu trong nước đường gừng, rắc mè, chan nước cốt dừa. Món chè ấm áp, thường ăn vào mùa lạnh hoặc Tết Hàn thực. Vị cay nhẹ, ngọt dịu.

10. Gừng ngâm chua ngọt

Củ non thái lát mỏng, ngâm giấm, đường, muối vài ngày. Ăn kèm sushi, cá sống, món nhiều dầu mỡ. Màu hồng nhạt tự nhiên khi dùng củ non.

Người bị trào ngược nên dùng gừng ở lượng nhỏ, xem thêm trào ngược dạ dày nên ăn gì để chọn món phù hợp.

Bảng cách dùng gừng theo món

Món	Cách sơ chế	Lượng tham khảo
Luộc gà, vịt, cá	Đập dập	1 củ nhỏ
Kho cá, kho thịt	Thái sợi	1 đến 2 củ
Nước dùng phở, bún	Nướng cháy vỏ, đập dập	1 củ vừa
Nước chấm	Giã nhuyễn	1 khúc nhỏ
Xào, rang	Thái sợi	1 củ nhỏ
Đồ uống	Thái lát	3 đến 5 lát mỗi ly

Mẹo dùng gừng trong nấu ăn

Khử tanh cá, thịt

Chà gừng giã với muối lên cá, thịt, lòng rồi rửa sạch là cách khử tanh phổ biến. Khi luộc, đập dập gừng cho vào nồi nước. Nướng sơ củ cho mùi thơm dịu hơn.

Gọt vỏ bằng thìa

Dùng mép thìa cạo vỏ giúp giữ lại nhiều phần ruột, nhanh và an toàn hơn dao. Với củ non, không cần gọt kỹ. Rửa sạch trước khi cạo.

Kết hợp gia vị

Gừng hợp với tỏi, hành, sả, tiêu, mật ong và chanh. Kết hợp với nước mắm tạo nước chấm cay ấm cho gà, vịt, ốc. Đây là bí quyết của nhiều món ăn miền Bắc.

Lưu ý khi dùng gừng

Dùng lượng vừa phải

Đây là gia vị, dùng quá nhiều có thể gây nóng rát dạ dày, ợ nóng ở một số người. Người viêm loét dạ dày, trào ngược nên dùng lượng ít. Không nên coi nó là thuốc chữa bệnh thay cho điều trị y tế.

Người cần hỏi ý kiến bác sĩ

Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc tiểu đường, thuốc huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi dùng gừng với lượng lớn thường xuyên, như uống nước gừng đặc mỗi ngày. Phụ nữ mang thai có thể dùng lượng nhỏ trong nấu ăn, nhưng nên hỏi bác sĩ nếu muốn dùng như biện pháp giảm nghén. Dùng gừng trong nấu ăn hằng ngày với lượng thông thường thường an toàn với đa số người.

Dùng gừng trong món ngọt và đồ uống

Bánh và món nướng

Bột gừng là thành phần quen thuộc trong bánh quy gừng, bánh mật, bánh bí đỏ kiểu phương Tây. Chỉ cần nửa đến một thìa cà phê bột cho một mẻ bánh khoảng 500 g bột mì. Kết hợp với quế, đinh hương, nhục đậu khấu để bánh thơm ấm.

Đồ uống ấm mùa lạnh

Ngoài trà mật ong, có thể pha sữa nóng với vài lát củ tươi, nấu nước sả gừng hoặc thêm vào trà sữa. Nước ép cam, cà rốt thêm chút củ tươi ép cùng có vị cay nhẹ dễ chịu. Không nên pha quá đặc với trẻ nhỏ.

Bảng so sánh gừng tươi, gừng khô và bột gừng

Tiêu chí	Củ tươi	Củ khô thái lát	Bột
Mùi vị	Cay thơm tươi	Cay đậm, ấm	Cay đậm
Thời gian bảo quản	1 đến 3 tuần	Vài tháng	6 đến 12 tháng
Món hợp	Khử tanh, xào, nước chấm	Hãm trà, hầm	Bánh, ướp, đồ uống
Quy đổi tham khảo	1 thìa canh bào	Vài lát	Khoảng 1/4 thìa cà phê

Câu hỏi thường gặp

Gừng non và gừng già khác nhau thế nào?

Gừng non vỏ mỏng, màu vàng nhạt có chút hồng ở đầu mầm, ít xơ, vị dịu, hợp làm mứt, ngâm chua, xào. Gừng già vỏ dày, nhiều xơ, cay nồng hơn, hợp khử tanh, nấu nước dùng, pha nước chấm. Chọn loại phù hợp theo món.

Có nên uống trà gừng mỗi ngày?

Một ly trà gừng nhạt mỗi ngày thường phù hợp với nhiều người, giúp ấm bụng khi trời lạnh. Không nên uống quá đặc, quá nhiều, đặc biệt khi đói. Người có bệnh lý hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Gừng mọc mầm có ăn được không?

Củ mọc mầm nhưng vẫn chắc, không thối thì vẫn có thể dùng, chất lượng có thể giảm. Củ bị dập, mềm, thối hoặc mốc thì nên bỏ. Bảo quản nơi khô ráo giúp hạn chế mọc mầm.

Kết luận

Gừng là gia vị quen thuộc giúp khử tanh và tạo vị cay ấm cho rất nhiều món, từ gà rang gừng, cá kho gừng, nước mắm gừng chấm vịt đến trà gừng, mứt gừng ngày Tết. Hãy chọn củ chắc, không dập, bảo quản khô ráo và dùng đúng cách theo từng món. Dùng gừng với lượng vừa phải trong bữa ăn sẽ giúp món ngon hơn mà vẫn tốt cho sức khỏe. Gừng cũng là gia vị khử tanh trong các món cá kho tại Cơm Thố Bách Khoa.